گزارش جامع زیست‌فناوری و اقتصاد شیلات ایران

تحول صنعت پرورش جلبک اسپیرولینا در ایران؛ از تولید تا تکمیل زنجیره ارزش

بررسی ابعاد تولید، ظرفیت ارزآوری، تغذیه آبزیان و فناوری‌های نوین کشت بر اساس داده‌های رسمی سازمان شیلات ایران

۴۶۱.۵ تن تولید خمیر جلبکی (تا پایان ۱۴۰۴)
۱.۵۴ میلیون دلار ظرفیت ارزآوری سالانه (۷۷ تن پودر)
۳۰۸ میلیارد تومان ارزش ریالی برآورد صادرات
۹ استان مراکز فعال پرورش در کشور

رکورد تولید و تأمین نهاده‌های پروتئینی داخلی

بخش ۰۱

تولید جلبک پرورشی اسپیرولینا در ایران تا پایان سال ۱۴۰۴ به ۴۶۱.۵ تن خمیر جلبکی رسید. سازمان شیلات ایران اعلام کرده است توسعه این صنعت می‌تواند بخشی از نیاز صنایع دام، طیور و آبزیان به نهاده‌های پروتئینی و مکمل‌های خوراکی را از منابع داخلی تأمین کند.

ظرفیت‌های اقتصادی و سطح زیرکشت مزارع

بخش ۰۲

بر اساس گزارش ایرنا، مهرداد محمدی‌دوست، مدیرکل دفتر امور میگوی سازمان شیلات ایران، با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی جلبک اسپیرولینا گفت تولید این محصول علاوه بر ایجاد ارزش افزوده در صنعت شیلات، امکان کاهش وابستگی به نهاده‌های وارداتی را فراهم می‌کند. در حال حاضر، سطح زیرکشت اسمی مزارع جلبک در کشور حدود ۱۱۲ هکتار اعلام شده، اما سطح زیرکشت فعال به ۳.۲ هکتار می‌رسد.

برآورد تولید پودر خشک و ارزش صادراتی

بخش ۰۳

برآوردهای ارائه‌شده نشان می‌دهد از میزان تولید فعلی می‌توان حدود ۷۷ تن پودر خشک اسپیرولینا تولید کرد. با فرض حداقل قیمت ۲۰ دلار برای هر کیلوگرم پودر خشک، ظرفیت ارزآوری این بخش حدود یک میلیون و ۵۴۰ هزار دلار در سال برآورد شده است. ارزش ریالی این میزان صادرات نیز در گزارش منتشرشده حدود ۳۰۸ میلیارد تومان اعلام شده است؛ رقمی که اهمیت توسعه فرآوری و بسته‌بندی محصولات جلبکی را نشان می‌دهد.

ترکیبات زیست‌فعال و سهم در جیره غذایی

بخش ۰۴

اسپیرولینا به دلیل دارا بودن پروتئین، اسیدهای آمینه ضروری، اسیدهای چرب مفید از جمله امگا ۳، ویتامین‌های گروه B، مواد معدنی و ترکیبات زیست‌فعال، در صنایع غذایی، دارویی، مکمل‌سازی و خوراک دام و آبزیان کاربرد دارد. طبق اعلام سازمان شیلات، این جلبک می‌تواند در شرایط مختلف حدود سه تا پنج درصد جیره غذایی دام، طیور و آبزیان را تشکیل دهد. در برخی کاربردهای تخصصی در صنعت دام و طیور، میزان مصرف آن حتی می‌تواند به ۱۰ درصد خوراک برسد.

غذای زنده در مراحل لاروی ماهی و میگو

بخش ۰۵

یکی از کاربردهای مهم جلبک‌ها، استفاده از آن‌ها به‌عنوان غذای زنده در مراحل لاروی آبزیان است. جلبک زنده می‌تواند به بهبود تمایل تغذیه‌ای، تقویت سیستم ایمنی و افزایش قدرت شکارگری لاروها کمک کند. این موضوع برای مراکز تکثیر ماهی و میگو اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا کیفیت تغذیه در مراحل ابتدایی رشد، بر میزان بقا و عملکرد نهایی آبزیان تأثیر مستقیم می‌گذارد.

پراکندگی استانی و بهره‌گیری از آب‌های نامتعارف

بخش ۰۶

پرورش اسپیرولینا در حال حاضر در ۹ استان آذربایجان شرقی، بوشهر، هرمزگان، گیلان، مازندران، اصفهان، فارس، مرکزی و یزد انجام می‌شود. سازمان شیلات توسعه کشت این جلبک در آب‌های شور، لب‌شور، شیرین غیرشرب و دیگر منابع آبی نامتعارف را در دستور کار دارد. این رویکرد با توجه به محدودیت منابع آب شیرین و قرار گرفتن ایران در کمربند خشک جهان، اهمیت زیادی دارد.

توسعه فتوبیوراکتورها و فناوری‌های نوین کشت

بخش ۰۷

توسعه سامانه‌های کشت روباز، سامانه‌های عمودی و انواع فتوبیوراکتورها نیز از دیگر محورهای این برنامه است. این فناوری‌ها امکان کنترل بهتر نور، دما، مواد مغذی و کیفیت آب را فراهم می‌کنند و می‌توانند بهره‌وری تولید را افزایش دهند. هم‌زمان، شناسایی گونه‌های بومی، بهینه‌سازی محیط کشت و بررسی کاربردهای جلبک در تولید رنگدانه‌های طبیعی، روغن‌های غنی از امگا ۳، مواد اولیه مکمل‌ها و ترکیبات دارویی دنبال می‌شود.

تکمیل زنجیره ارزش و عبور از خام‌فروشی

بخش ۰۸

تکمیل زنجیره ارزش از برداشت و آبگیری تا خشک‌کردن، پودرکردن، بسته‌بندی و تولید محصولات نهایی، شرط اصلی عبور این صنعت از خام‌فروشی است. در صورت توسعه این بخش، جلبک می‌تواند از یک محصول محدود شیلاتی به نهاده‌ای برای چندین صنعت تبدیل شود.